Dlaczego opieka wytchnieniowa wymaga zmian?
Stanowisko zespołu ekspertów przy Krajowej Radzie Konsultacyjnej
Opieka wytchnieniowa nie powstała po to, żeby opiekun „odpoczął”.
Powstała po to, żeby rodziny mogły przetrwać.
W debacie publicznej bardzo często mówimy o potrzebach osób z niepełnosprawnościami – o rehabilitacji, edukacji, terapii, asystencji czy dostępności. Znacznie rzadziej zadajemy jednak pytanie:
W jakim stanie jest człowiek, który od wielu lat sprawuje opiekę 24 godziny na dobę?
A przecież od odpowiedzi na to pytanie zależy bezpieczeństwo całej rodziny.
Opiekun OzN nie jest niewyczerpalnym zasobem
Przewlekłe przeciążenie, brak snu, brak możliwości regeneracji i brak realnego zastępstwa to codzienność wielu rodzin w Polsce. To nie jest kwestia charakteru ani siły woli. To naturalne konsekwencje wieloletniego obciążenia.
Kiedy opiekun słabnie, wpływa to na atmosferę w domu, relacje rodzinne i codzienne funkcjonowanie wszystkich domowników. Długotrwałe wyczerpanie może przyczyniać się do narastających kryzysów. Dlatego opieka wytchnieniowa nie jest świadczeniem „tylko dla opiekuna”. Jest wsparciem, które pośrednio chroni także osobę z niepełnosprawnością.
Rodzice i opiekunowie nie potrzebują motywacji.
Potrzebują możliwości bezpiecznego funkcjonowania.
Dlatego powstał zespół ds. Opieki Wytchnieniowej?
W marcu 2026 roku przy Krajowej Radzie Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych powołano doraźny zespół do spraw Opieki Wytchnieniowej. Jego zadaniem było przygotowanie rekomendacji do programu OW finansowanego z Funduszu Solidarnościowego na 2027 rok.
Przewodniczącą zespołu została Dominika Hołówka, prezeska Fundacji Jesteśmy Ważni.
W składzie zespołu znaleźli się:
Członkowie Krajowej Rady Konsultacyjnej:
- Paweł Bilski – Fundacja Oczami Brata
- Alicja Loranc – Inicjatywa „Nasz Rzecznik”, Porozumienie Autyzm-Polska
- Dawid Feder – Fundacja FAR
- Łukasz Wielgosz – Fundacja Avalon
- Marek Piechuta – Polski Związek Organizatorów Zakładów Aktywności Zawodowej i Warsztatów Terapii Zajęciowej
- Ewa Wójcik – Ogólnopolski Związek Pracodawców Zakładów Aktywności Zawodowej
Zaproszeni eksperci:
- Beata Hernik-Janiszewska i Diana Hernik – Fundacja Wrocławskie Hospicjum dla Dzieci
- Romana Kaszkowiak, Magdalena Labińska-Błaszyk – OPS Ostroróg
- Anna Szałas – Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Chełmie
- Agnieszka Mroczkowska – MOPS w Chełmie
- Piotr Kuźniak – Fundacja Imago
- Anna Janowicz – Fundacja Hospicyjna
- Joanna Cwojdzińska – PSONI
Zespół zakończył prace nad rekomendacjami do programu OW 2027 w lipcu 2026 roku. Krajowa Rada przyjęła uchwałę nr 14/2026, która oficjalnie przyjmuje stanowisko zespołu. Pełne rekomendacje wraz z uzasadnieniami stanowią załącznik do tej uchwały.
Co zespół uznał za najważniejsze
Opieka wytchnieniowa jest potrzebna.
Jednocześnie w obecnym kształcie ma poważne ograniczenia: zbyt niski poziom finansowania, brak stabilności, rotacyjne przyznawanie miejsc i zbyt małe uwzględnienie rzeczywistej sytuacji opiekuna.
Jedna z najważniejszych zmian dotyczy sposobu myślenia o programie.
Dotychczas ocena potrzeb zaczynała się głównie od sytuacji osoby z niepełnosprawnością.
Zespół uważa, że powinno być inaczej: najpierw należy zbadać sytuację Opiekuna OzN – jego kondycję fizyczną i psychiczną, poziom wyczerpania, to, czy jest jedyną osobą sprawującą opiekę, czy sprawuje opiekę nad więcej niż jedną osobą, czy ma jakiekolwiek wsparcie zewnętrzne. Dopiero potem analizuje się potrzeby osoby z niepełnosprawnością.
To nie jest drobna korekta. To zmiana punktu ciężkości.
Inne kluczowe rekomendacje
- jasne rozróżnienie opieki wytchnieniowej od asystencji osobistej
- możliwość programów wieloletnich zamiast corocznych konkursów
- większa elastyczność form świadczenia usług
- wyższe stawki za opiekę wymagającą kwalifikacji medycznych
- priorytet dla opiekunów najbardziej obciążonych
- możliwość reagowania w sytuacjach nagłych i kryzysowych
Pełna lista rekomendacji (27 punktów) wraz z uzasadnieniami udostępniamy Wam tutaj w załączniku.
Co dalej
Rekomendacje zostały oficjalnie przekazane do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. To ministerstwo zdecyduje, które z proponowanych rozwiązań zostaną uwzględnione w programie na 2027 rok.
Publikujemy je już dziś, ponieważ uważamy, że rodziny, organizacje i wszystkie osoby zainteresowane mają prawo poznać pełne stanowisko zespołu. Dzięki temu po ogłoszeniu nowych zasad będzie można rzetelnie porównać, które rekomendacje zostały wdrożone, a które nie.
Opieka Wytchnieniowa nie powinna być loterią.
Powinna być przewidywalnym i stabilnym elementem systemu wsparcia.
Załączniki:
- Uchwała nr 14/2026 Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych wraz z pełną tabelą rekomendacji zespołu ds. Opieki Wytchnieniowej
